Vote NO to Proposition 8

Voters in California are voting on a proposed constitutional amendment that would consider valid only a marriage between a man and a woman in California (the so-called Proposition 8).

Such an amendment would institutionalize, in effect, discrimination based on sexual orientation. Sen. Dianne Feinstein's statement (one of the few statements by the Senator that this blog would wholeheartedly subscribe to) casts the problem in its correct scope. By voting in favor of Proposition 8 a majority of voters (presumably straight voters) officially and unreservedly decides that a minority (gays) should be relegated to second-tier citizen status. That entails a very dangerous exercise of the majority's (any majority's) rights.

This blog is against discrimination in all forms. It is not in favor of gay rights per se, since it considers that there are no "gay" or "straight" rights. It is against labeling people based on their sexual preferences. Defeating Proposition 8 is not a matter of preferring gay people's rights to straight people's rights; in actuality, no straight person's right is breached by the official recognition of the bond between two partners of the same sex. Defeating Proposition 8 is a matter of defeating discrimination in its most heinous, institutionalized form.

The Chicago Tribune's Powerful Endorsement of Sen. Obama for President

Read it; it is very thoughtful, although a lot of it is based on the editorial board's familiarization with Sen. Obama from his time as a Illinois State Senator.

Joe Wurzelbacher, the Person of the Third Debate

So, there was Joe the plumber, Sen. John McCain's friend, who would become famous for complaining that he shouldn't face an extra tax burden for making a yearly net profit in excess of $ 250,000. Is he the typical voter? Do his anxieties reflect the "middle class", America's backbone, as per Sen. Obama's campaign? He was put to good use by Sen. McCain, who, however, failed to give a concise picture; when he wants the federal government to guarantee home-owners' mortgages, where is he going to find all the money to do so?

John McCain - a Hero for Not Inducing Too Much Hatred

That's the essence of this New York Times piece. On the other hand, his vice-presidential nominee, Gov. Sarah Palin, has been found to have abused executive power over a family matter in Alaska. I'm trying to find a page-1 (or maybe page-2) article on Sen. Biden - where is he?

A Devastating Review of John McCain's Life in Rolling Stone Magazine

This piece presents Sen. John McCain in the darkest of colors, the complete opposite of the persona he tries to present as a candidate. Although his time as a POW is treated rather harshly, there seem to be quite damaging elements in his conduct as a U.S. Senator. Let's see the impact or the revisions of this article.

Sarah Palin and the New York Times

Gov. Sarah Palin quoted the New York Times ("[her] copy of [yesterday's] NYT") yesterday to establish a relationship between Sen. Barack Obama and Bill Ayers; quite an improvement, since last time she spoke up, she couldn't mention the papers she reads every day. It's a real shame that this campaign season is centered around her and any silliness she purs out, doggone it! And no discussion of the serious issues is taking place any more. I hope the next presidential debates focus more on substance than on all this.

The Dumbing Down of American Politics - Salon Magazine

Read this very interesting piece. This blog has very many disagreements with the Obama-Biden ticket's professed policies - in fact, it is closer to some of the things Sen. John McCain and Gov. Sarah Palin are saying in the form of slogans. But the latter do not even come close to enunciating a proper conservative or libertarian position; they only give ridicule to ideas of smaller state intervention. Their support of the bail-out plan, as proposed by the Bush administration, is very indicative of their propensity to favor state intervention, when it seems politically expedient to do so. The lip service that the Republican ticket occasionally pays to libertarian ideas helps only to mock them further in the eyes of many people. Overall, the Republican ticket is a disaster for people espousing deregulation and free markets - and bringing the level of the discourse down to "folksiness" only makes matter worse.

All About Sarah

The Vice-Presidential debate was all about Sarah Palin's performance; how would she do, whether she could speak, etc. (although, it seems, much of the presidential campaign is about Sarah Palin). Most people think she did better than expected, but then those expectations were set very low, after her complete mumbling answers to Katie Couric (whose rather timid questioning she called "gotchas"). So she proceeded with her prepared sound-bites, in the knowledge that the moderator was unable to expose her discrepancies through a follow-up question, peppering her answers with "doggone it"'s and supposed folksy charm. A nice show-off but, when you really think about it, a dreadful precursor of things to come, if she were to win the vice-presidency. Being a "Joe six-pack" would probably disqualify a person from the presidency, yet Gov. Palin seems to endorse the opposite idea: it doesn't matter if she cannot handle details, focus on the substance of questions, etc., as long as she speaks like a 19th century Wild West folk hero. Maybe the GOP should nominate Bart or Homer Simpson for the job next time (granted, they are not Wild West heroes, but, boy, they sure wish they were, plus they don't blink). In the process we found about this guy, Sen. Joe Biden, who seemed at times to really know his stuff on foreign policy. Not that I approve of the Obama-Biden duo's socialist-policy tendencies (in which they will probably not be checked by Congress, as it seems that economic populism is all the rage currently), but at least his thoughts seemed very coherent on some serious questions. Judging only by the debate, I'd vote hands down for him.

Blogging the U.S. Presidential Election

This blog is going to follow the last stretches of the U.S. Presidential Election. It is going to make an endorsement within a couple of weeks, although, at the outset, neither of the major contenders seem to espouse the blog's libertarian ideals. We will also be following, when possible, the Libertarian Party candidate, Rep. Bob Barr. Right now the election seems Sen. Obama's to lose. However, one week is a long time in politics, let alone 4 weeks. Let's keep an eye on those presidential guys.

"Το Ασφαλιστικό Σύστημα και η σύγκρουση των γενεών" - παρουσίαση των θέσεων της Φιλελεύθερης Συμμαχίας στη Θεσσαλονίκη

(αναδημοσίευση από τη Συμμαχία των Dalton)

Η παρουσίαση των θέσεων της Φιλελεύθερης Συμμαχίας για το ασφαλιστικό σύστημα θα γίνει από υποψηφίους βουλευτές και στελέχη της στο Ξενοδοχείο "Ηλέκτρα Παλάς" στη Θεσσαλονίκη (Πλ. Αριστοτέλους και Μητροπόλεως) - Αίθουσα "Μακεδονία ΙΙ" - το Σάββατο, 1 Σεπτεμβρίου 2007, 11.00 π.μ.

Η Φιλελεύθερη Συμμαχία είναι το μόνο πολιτικό κόμμα που προτείνει τη μετάβαση σε κεφαλαιοποιητικό - ανταποδοτικό ασφαλιστικό σύστημα, ώστε να λυθεί το σοβαρότερο μεσοπρόθεσμο οικονομικό πρόβλημα της οικονομίας μας. Όσοι συνειδητοποιούν το μέγεθος του προβλήματος, αλλά και αντιλαμβάνονται τα αδιέξοδα της σημερινής λογικής και τις διεξόδους που προσφέρει το κεφαλαιοποιητικό σύστημα το υιοθετούν. Τα κόμματα εξουσίας επιμένουν να στρουθοκαμηλίζουν. Εάν θέλετε να ακούσετε και να συζητήσετε τις ξεκάθαρες προτάσεις της Φιλελεύθερης Συμμαχίας, θα χαρούμε να σας δούμε και να ακούσουμε τη γνώμη σας το Σάββατο που μας έρχεται.

Οι Daltons της Φιλελεύθερης Συμμαχίας

Από σήμερα θα μπορείτε να διαβάζετε απόψεις και σχολιασμούς μελών της Φιλελεύθερης Συμμαχίας στο blog της Συμμαχίας των Daltons. Ο γράφων είναι ένας από τους τέσσερις κακούς αδελφούς. Καλή ανάγνωση!

Ο Γιώργος Αυτιάς, οι τρίτεκνοι και η διαμόρφωση της πολιτικής κατά την πρωινή τηλεοπτική ζώνη

Οι εξαγγελίες της κυβέρνησης, οι οποίες έλαβαν τη μορφή κατατεθειμένων νομοσχεδίων στη Βουλή που διαλύθηκε πρόωρα, έχουν ένα κοινό χαρακτηριστικό: μοιράζουν χρήμα. Πολύ χρήμα. Χρήμα που προέρχεται από το δημόσιο ταμείο, το οποίο πηγαίνει σε κατηγορίες ανθρώπων, οι οποίοι το "δικαιούνται" (εξαιρώ την έναρξη μεταβίβασης έστω και μέρους της συντάξεως δημοσίου υπαλλήλου που πέθανε στη σύζυγό του, όταν και η ίδια είναι συνταξιούχος του Δημοσίου - πρόκειται για μεγάλη αδικία, η οποία κάπως επανορθώνεται).

Γιατί το "δικαιούνται" όμως; Κανείς δεν το εξετάζει αυτό. Στην περίπτωση των συντάξεων του δημοσίου που μόλις ανέφερα, το δικαιούνται οι οικογένειες, από τις οποίες γινόταν διπλές κρατήσεις για σύνταξη, αλλά κατέληγαν μόνο με μια σύνταξη. Οι υπόλοιποι; Από πού κι ως πού κάποιος, ο οποίος αποφασίζει να κάνει τρίτο παιδί (και το ίδιο ισχύει και για το τέταρτο κ.λπ.) να δικαιούται παροχές από το κράτος; Οι παρουσιαστές, όπως ο κ. Αυτιάς ή ο κ. Παπαδάκης, κόπτονται για την αδικία που υφίστανται οι "χαμηλοσυνταξιούχοι" - δεν μνημονεύουν, όμως, ότι οι άνθρωποι αυτοί κατέβαλαν ελάχιστες εισφορές στο ασφαλιστικό σύστημα. Επίσης κόπτονται για τη διατήρηση του δικαιώματος γυναικών που έχουν ανήλικα τέκνα να βγαίνουν στη σύνταξη από τα 50 τους - και να λαμβάνουν πλήρη σύνταξη! (με δικαστικές αποφάσεις, ήδη από το 1993, και οι άνδρες δικαιούνται να ζητήσουν το ίδιο) - δηλαδή να δίνει κάποιος εισφορές για 20 χρόνια και να λαμβάνει σύνταξη, η οποία να μπορεί να μεταβιβάζεται και σε επόμενες γενεές, και να διαρκεί συνολικά 50 χρόνια. Το "δικαιούνται", σύμφωνα με τους παρουσιαστές των πρωινών εκπομπών (αρωγός των οποίων είναι και ο Επίκουρος Καθηγητής Εργασιακών Σχέσεων στο Πάντειο Πανεπιστήμιο - και όχι Καθηγητής Εργατικού Δικαίου σε κάποια Νομική Σχολή - κ. Αλέξιος Μητρόπουλος, νομικός σύμβουλος της ΓΣΕΕ και τέως μέλος του ΔΗΚΚΙ). Όπως και δικαιούνται να βγαίνουν στη σύνταξη όσοι κλείνουν τα 50 σε νομούς με υψηλή ανεργία!

Προσοχή - δεν εννοώ ότι πρέπει να καταργηθεί η έννοια του κράτους ως διχτυού ασφαλείας, το οποίο να ενισχύει όσους, για λόγους ανεξάρτητους από τη θέλησή τους, δεν είναι εις θέσιν να εργασθούν ή να παραγάγουν πλούτο. Αλλά δεν μπορεί να λειτουργήσει μια κοινωνία, όταν κάποια μέλη της ζουν εις βάρος των άλλων, όταν εκμεταλλεύονται τις ψηφοθηρικές ευαισθησίες ενός κόμματος εξουσίας και επιτυγχάνουν να λαμβάνουν επιμίσθια της αδιαφορίας που έδειχναν στο παρελθόν. Πείτε σε έναν επαγγελματία, που δίνει 500 και πλέον ευρώ το δίμηνο στο ΤΕΒΕ (και που, αν έχει οικονομική στενότητα και δεν μπορεί να καλύψει τις εισφορές του, πάει και φυλακή), ότι θα παίρνει σύνταξη λίγο ανώτερη από κάποιον που δεν έδινε καμμία εισφορά ή που εργάσθηκε πολύ λιγότερα χρόνια από τον ίδιο. Υπάρχει κανείς που να θεωρεί ως έκφραση της κοινωνικής αλληλεγγύης μέτρα, τα οποία δρουν ως αντικίνητρο στην εργασία, την παραγωγικότητα, τη συμμετοχή στην οικονομική δραστηριότητα; Ακόμη και κάποιος που θεωρεί τον εαυτό του σοσιαλιστή μπορεί να αποδέχεται ότι το κοινό καλό εξυπηρετείται καλύτερα όταν συμπεριφέρονται το ίδιο σε κάποιον που εργάζεται και σε κάποιον που αδιαφορεί; Το κοινό καλό εμπεριέχει την εξασφάλιση και των αδιαφόρων; Ή η ανάγκη για κοινωνική συνοχή μεταφράζεται σε αναδιανομή των εισφορών αυτών που εργάζονται, μέσω των συντάξεων, και σ' αυτούς που δεν εργάσθηκαν το ίδιο;

Κι όμως, αυτό είναι το αίτημα που προβάλλεται από τις πρωινές εκπομπές. Αν κάποιος "δικαιούται" μια παροχή, κατά τις εκπομπές αυτές, δεν εξαρτάται από την προτέρα συμπεριφορά του και τη συνεισφορά του στην οργανωμένη κοινωνία, από την οποία προσδοκά τις παροχές αυτές, αλλά από το πόσο πειστικά μπορεί να παραστήσει τον αναξιοπαθούντα.

Το παρόν κείμενο ας θεωρηθεί κείμενο γκρίνιας (και μάλιστα "ατάκτως ερριμένης") κι ας με συγχωρούν οι αναγνώστες. Όσο προχωρούμε προς τις εκλογές, θα συζητούμε στην ιστοσελίδα αυτή θετικά τι μέτρα μπορεί να λάβει το κράτος, προς ποια κατεύθυνση πρέπει να είναι αυτά, πώς θα μπορεί να εξασφαλίζει κατά το μέγιστο δυνατό βαθμό ότι οι παροχές του αξιοποιούνται από αυτούς, προς τους οποίους απευθύνονται, αλλά κυρίως για τους τομείς, από τους οποίους το κράτος πρέπει να απεμπλακεί - γιατί μόνον έτσι θα μπορέσει να απελευθερώσει υγιείς δημιουργικές δυνάμεις που υπάρχουν, και μάλιστα όχι μόνο στην οικονομία, αλλά και σε πολλούς άλλους τομείς: στην εκπαίδευση, στην τέχνη, την τεχνολογία κ.λπ.

Ο Πρωθυπουργός και η εθνική ομοψυχία

Στην απίθανη διπλή αιτιολογία για τις πρόωρες εκλογές (προϋπολογισμός και αποφυγή πολιτικής οξύτητας) διακρίνουμε μιαν όψιμη αγάπη του Πρωθυπουργού για την εθνική ομοψυχία. Δεν θα ακολουθήσει, λέει, το ΠΑ.ΣΟ.Κ. (και, πιστεύω, εννοεί και την υπόλοιπη αντιπολίτευση) στο δρόμο της πόλωσης και της οξύτητας. Δηλαδή η κριτική για τις ψηφοθηρικές πρακτικές της κυβερνήσεώς του, επειδή είναι οξεία, πρέπει, κατά τον ίδιο, να αποφεύγεται. Ο ίδιος, φυσικά, είναι υπόδειγμα πολιτικής αυτοσυγκράτησης, ειδικά όσο βρισκόταν στην αντιπολίτευση ("αρχιερέας της διαπλοκής" ο πολύ ελαφρύς χαρακτηρισμός που απέδωσε στον κ. Κ. Σημίτη).

Η παρούσα κυβέρνηση απετέλεσε, σε πολλά θέματα, κακέκτυπο του παπανδρεϊκού κράτους- είναι χαρακτηριστικό ότι, στις δικαιολογημένες αντιδράσεις για τη βουλευτική υποψηφιότητα του Αρχηγού του Γ.Ε.ΕΘ.Α., η απάντηση εκ μέρους της κυβερνήσεως δεν ήταν παρά υπενθύμιση του φαινομένου Λυμπέρη: επαναφορά από την αποστρατεία και τοποθέτηση ως Αρχηγου Γ.Ε.ΕΘ.Α. μέλους της Κ.Ε. του ΠΑ.ΣΟ.Κ. (το ρόλο του Ναυάρχου Λυμπέρη στα Ίμια τον θυμόμαστε καλά, νομίζω) από την κυβέρνηση Παπανδρέου το 1994 ή 1995. Που σημαίνει ότι: αφού έγινε το 1994 (ενν. η εμπλοκή ανωτάτου στελέχους των Ενόπλων Δυνάμεων στην κομματική πολιτική) από τη δική σας κυβέρνηση, δικαιολογούμαστε να το κάνουμε κι εμείς. Και μη διανοηθείτε να οξύνετε τα πνεύματα φέρνοντας αντιρρήσεις.

Η αγάπη και η τόλμη του Πρωθυπουργού

Είναι πλέον γνωστές οι ευχαριστίες του Αρχιεπισκόπου κ.κ. Χριστόδουλου προς τον Πρωθυπουργό, επειδή ξεπέρασε το μέτρο της αγάπης και φρόντισε ιδιαιτέρως γι' αυτόν, παρέχοντάς του το πρωθυπουργικό αεροσκάφος και καλύπτοντας τα νοσήλειά του, καθώς και τη διαμονή του (όπως και αυτήν της συνοδείας του) στις Η.Π.Α.

Ο Πρωθυπουργός, λοιπόν, επέδειξε αγάπη. Αγάπη που δεν του στοίχισε τίποτε - η κάλυψη των εξόδων αυτών δεν γίνεται από την προσωπική του περιουσία, αλλά από τα χρήματα των φορολογουμένων. Έτσι έδειξε την αγάπη του και στους εργαζομένους των φωσφορικών λιπασμάτων, που θα τους καταβάλλει μισθούς (και ασφαλιστικές εισφορές) για τα επόμενα 6 έτη χωρίς να εργάζονται, το ίδιο και με τους εργαζομένους στην κλωστοϋφαντουργία στη Νάουσα, που βγήκαν στη σύνταξη στα 50, το ίδιο και στους υπαλλήλους του ΟΤΕ, στους οποίους καταβλήθηκαν ποσά που οι υπόλοιποι ούτε ονειρευόμαστε ως παροχή από τον εργοδότη μας, μόνο και μόνο για να δεχθούν να βγουν στη σύνταξη πρόωρα. Έτσι θέλει να δείξει και αγάπη στους αγροφύλακες κι εγώ δεν ξέρω πού αλλού.

Μπορεί να παραβλεφθεί ο ψηφοθηρικός σκοπός των παροχών αυτών; Όποιος είδε τις δηλώσεις του Αρχιεπισκόπου ίσως να παρατήρησε το συνοφρυωμένο βλέμμα του κ. Καρατζαφέρη, ο οποίος βλέπει να χάνει πολύ μεγάλο μέρος των "εκκλησιαστικών" ψήφων προς όφελος του κυβερνώντος κόμματος. Ή, αλλιώς, η κυβέρνηση μας φόρτωσε τα έξοδα της νοσηλείας του Αρχιεπισκόπου και της διαμονής αυτού και της συνοδείας του για να αποδυναμώσει ένα αντίπαλο πολιτικό κόμμα (άλλο το γεγονός ότι δεν τρέφουμε και ιδιαίτερη συμπάθεια προς το κόμμα αυτό). Και αυτό αφού είχε ήδη, από το 2004, χορηγήσει φοροαπαλλαγές στην Εκκλησία της Ελλάδος, η οποία διαθέτει πολύ σημαντική περιουσία που μπορεί να αξιοποιήσει για τη νοσηλεία του Προκαθημένου της (χωρίς να παραβλέπουμε και τη δυνατότητα κάλυψης των νοσηλείων από τον ασφαλιστικό φορέα των ιερέων - νομίζω το Ταμείον Ασφαλίσεως Κληρικών Ελλάδος).

Αλλά ξέχασα: έκανε και μια προσωπική θυσία ο Πρωθυπουργός - έδωσε στον Αρχιεπίσκοπο το φυλακτό του, ρισκάροντας με την παράτολμη αυτή κίνηση την έκβαση των εκλογών! Εκτός κι εάν το φυλακτό, ενισχυμένο από την ευλογία του Αρχιεπισκόπου (φυλακτό = αρχαίο Χριστιανικό σύμβολο, αποκομμένο από προ-χριστιανικες ανιμιστικές και παγανιστικές παραδόσεις), μπορεί να δράσει υπερατλαντικά για να βοηθήσει τη Δεξιά του Κυρίου.

ΥΓ. Για διαφόρους λόγους δεν μπορώ να πω ότι συμπαθώ τον Αρχιεπίσκοπο - τουναντίον. Ωστόσο, επειδή σέβομαι ότι περνά δοκιμασία δύσκολη, δεν γράφω όσα θάθελα για την απροκάλυπτη υποστήριξη εκ μέρους του του κυβερνώντος κόμματος - του εύχομαι, σε ανθρώπινο επίπεδο, ολόψυχα και ειλικρινά να τα καταφέρει και να επιστρέψει στην Ελλάδα υγιής. Εδώ θάμαστε και τότε.

"Ελευθερία της έκφρασης: υπάρχουν όρια;" - Εκδήλωση της Φιλελεύθερης Συμμαχίας στη Θεσσαλονίκη

Η "Φιλελεύθερη Συμμαχία" οργανώνει στη Θεσσαλονίκη ανοικτή εκδήλωση - συζήτηση με θέμα: "Ελευθερία της έκφρασης: υπάρχουν όρια;". Η εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί στο ξενοδοχείο "Ηλέκτρα Παλάς" (οδός Μητροπόλεως - Πλατεία Αριστοτέλους) τη Δευτέρα, 25 Ιουνίου 2007, και ώρα 19.00.

Επαγγελματικός - ερασιτεχνικός αθλητισμός, ερώτημα 1ο.

Ένα ακόμη τραγικό περιστατικό, το οποίο δυστυχώς οδήγησε στο θάνατο ενός ανθρώπου, συνέβη την περασμένη εβδομάδα. Με αφορμή τη σύγκρουση οργανωμένων (σύμφωνα με το ρεπορτάζ) οπαδών άρχισαν οι αναλύσεις και αναζητήθηκαν οι υπεύθυνοι για τη σημερινή κακή κατάσταση στον αθλητισμό.

Προσωπικά αμφιβάλλω εάν η σύγκρουση της περασμένης εβδομάδας μπορεί να αποδοθεί στην κατάσταση του αθλητισμού ή εάν περισσότερο αντανακλά άλλα, δυσάρεστα κοινωνικά φαινόμενα. Πάντως ένα από τα ζητήματα που άνοιξαν είναι και η ανάμειξη ερασιτεχνικού κι επαγγελματικού αθλητισμού. Με το παρόν post θα ανοίξω, ελπίζω και με συμμετοχή δική σας, μια συζήτηση για τη μορφή του αθλητισμού, εάν και κατά πόσον δικαιολογείται να είναι υπό την επίβλεψη του κράτους, εάν θα πρέπει να διαχωρισθεί ο ερασιτεχνικός από τον επαγγελματικό αθλητισμό, πόσο ένας τέτοιος διαχωρισμός μπορεί να επηρεάσει τα φαινόμενα βίας στους αθλητικούς χώρους κ.λπ.

Αρχίζω με ένα βασικό ερώτημα: πρέπει να αντιμετωπίζουμε τον αθλητισμό αποκλειστικά σύμφωνα με το αρχαίο ρητό "νους υγιής εν σώματι υγιεί", δηλαδή την προσπάθεια για πνευματική ανύψωση μέσω της σωματικής ασκήσεως, ή και ως θέαμα, το οποίο προκαλεί πάθη (με την καλή και κακή έννοια), αλλά και συνάμα αποτελεί διασκέδαση, έναντι της οποίας μπορεί να ζητηθεί αντίτιμο; Υπάρχει έδαφος συνύπαρξης και παράλληλης λειτουργίας και των δύο αντιλήψεων;

Ξεκαθαρίζω, εν συντομία, την προσωπική μου θέση: ο αθλητισμός μπορεί να αξιοποιηθεί και με τους δύο τρόπους - μπορώ να στέλνω το παιδί μου να γυμνάζεται, ώστε να αναπτυχθεί καλύτερα σωματικά, να διδαχθεί την άμιλλα, να αναπτύξει σωματικά προσόντα και πνευματικές αρετές. Παράλληλα, δέχομαι να πληρώσω εισιτήριο (σε λογική τιμή), για να παρακολουθήσω ένα ποδοσφαιρικό παιχνίδι ανάμεσα σε ομάδες, που παίζουν ποδόσφαιρο κατά τρόπο που μου αρέσει (το ίδιο ισχύει και για τα άλλα αθλήματα). Αποδέχομαι, αντίστοιχα, τη δυνατότητα όσοι συμβάλλουν σ' αυτό το θέαμα, να αμείβονται αναλόγως. Δεν βλέπω γιατί το ένα να αποκλείει το άλλο.

Ωστόσο, πιστεύω ότι πρέπει να είναι ξεκάθαρο πότε έχουμε τη μία μορφή αθλητισμού (την ερασιτεχνική, την, ας την πούμε, "καθαρή"), και πότε την άλλη, τον αθλητισμό-θέαμα. Και οπωσδήποτε ότι η δεύτερη είναι διαδικασία καθαρά επιχειρηματική, όπως (θα έπρεπε να αντιμετωπίζεται) η παράσταση από ένα επαγγελματικό θεατρικό θίασο ή από ένα μουσικό σύνολο. Και, ενώ στον ερασιτεχνικό αθλητισμό, εφ' όσον του προσδίδουμε και παιδαγωγική αξία, να μπορεί να δικαιολογηθεί, υπό κάποιες συνθήκες, η κρατική παρέμβαση, στον επαγγελματικό το κράτος πρέπει να μένει εντελώς απ' έξω. Οι παρενέργειες της κρατικής παρέμβασης στον επαγγελματικό αθλητισμό είναι αντικείμενο για το επόμενο post. Μέχρι τότε, περιμένω τις δικές σας απόψεις για το γενικό ερώτημα.

Διάλογος στο ΠΑ.ΣΟ.Κ.

Το ΠΑ.ΣΟ.Κ. έχει ανεβάσει ειδική ιστοσελίδα διαλόγου για το πρόγραμμά του. Αξίζει, νομίζω, τον κόπο να δείτε όχι μόνο το πρόγραμμα καθ' εαυτό, αλλά και τα σχόλια των περισσοτέρων επισκεπτών (οπαδών, ως επί το πλείστον, του ΠΑ.ΣΟ.Κ.), ώστε να πάρετε μια ιδέα για τη νοοτροπία τους και τον τρόπο σκέψεώς τους. Φοβάμαι ότι οι περισσότεροι διακατέχονται από τα κλασσικά προστατευτικά σύνδρομα και τη ρηχή και γενικόλογη ανάλυση που οδηγεί σ' αυτό που έχει, προσφυώς, αποκληθεί απόπειρα για shortcuts to utopia, δηλαδή λύσεις κρατικού παρεμβατισμού που θα οδηγήσουν (σχεδόν αυτομάτως) στη "δίκαιη κοινωνία". Μερικές διακηρύξεις φθάνουν στο επίπεδο του στρουθοκαμηλισμού, ιδίως οι σχετικές με την κοινωνική ασφάλιση, θέμα το οποίο ενδιαφέρει ιδιαιτέρως, και για το οποίο θα κάνουμε ειδική μνεία.

Oλίγη εξωτερική πολιτική

Η ιδρυτική διακήρυξη της "Φιλελεύθερης Συμμαχίας" αναφέρει, μεταξύ άλλων, τα εξής:

Υποστηρίζουμε τη διεθνή ειρήνη και συνεργασία. Ταυτόχρονα όμως, η διεθνής δημοκρατική κοινότητα δεν μπορεί και δεν πρέπει να μένει απαθής σε γενοκτονίες και άλλες κραυγαλέες παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων που υφίστανται οι λαοί του τρίτου κόσμου. Στο πλαίσιο της διεθνούς νομιμότητας οι ανθρωπιστικές επεμβάσεις, όταν είναι αναγκαίες, δεν θα πρέπει να θεωρούνται κατάργηση της εθνικής κυριαρχίας, αλλά αποκατάστασή της προς όφελος των ανθρώπων που υποφέρουν. Έτσι, ένα κράτος που παραβιάζει με αποτρόπαιες πράξεις τη συμβίωση των πολιτών του, δεν δικαιούται να προβάλλει την εθνική του κυριαρχία και η διεθνής κοινότητα έχει καθήκον να επέμβει για να διασώσει τους πολίτες που κινδυνεύουν με βάση το διεθνές δίκαιο και τους μηχανισμούς που αυτό προβλέπει. Για την ελευθερία και την ασφάλεια της Ευρώπης και για την ειρήνη στον κόσμο απαιτείται κοινή εξωτερική πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε συνεργασία, στο πλαίσιο του ΟΗΕ, με τα μέλη της Ατλαντικής Συμμαχίας και ιδίως τις ΗΠΑ.

Κάποιοι φίλοι έχουν εκφράσει επιφυλάξεις για τις θέσεις αυτές - ειδικά αυτό το "ιδίως τις ΗΠΑ" δεν τους πολυάρεσε. Δεν σκοπεύω να παρουσιάσω τα επιχειρήματά τους στο αρχικό post, επειδή οι ίδιοι μπορούν να τα διατυπώσουν με πολύ μεγαλύτερη ακρίβεια και ενάργεια (και τους καλώ να το κάνουν!). Εσείς τι πιστεύετε;

50 χρόνια προς την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση ...

... η οποία φαίνεται όλο και πιο μακρινή.

Η ιδέα της σταδιακής ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης ξεκίνησε λίγο μετά το Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Ήταν πολύ σημαντική η στιγμή, κατά την οποία δύο "προαιώνιοι" εχθροί, η Γαλλία και η (τότε Δυτική) Γερμανία συμφώνησαν, το 1951, να ιδρύσουν την Ευρωπαϊκή Κοινότητα Άνθρακα και Χάλυβα μαζί με την Ιταλία και τις χώρες της Μπενελούξ και να θέσουν υπό κοινό έλεγχο την παραγωγή και κυκλοφορία του άνθρακα και του χάλυβα, των δύο πρώτων υλών που σχετίζονταν, περισσότερο από οποιεσδήποτε άλλες, με τον πόλεμο. Αυτό ήταν το πρώτο βήμα σε μια διαδικασία, η οποία θα οδηγούσε στις "Ηνωμένες Πολιτείες της Ευρώπης". Το επόμενο τεράστιο βήμα έγινε με την υπογραφή της Συνθήκης της Ρώμης σαν σήμερα, το 1957.

Από τότε μέχρι σήμερα οι εξελίξεις είναι πολλές και σημαντικές. Τα έξι αρχικά κράτη-μέλη έχουν γίνει 27 και η συνεργασία έχει διευρυνθεί σε πάρα πολλούς τομείς, στο σημείο που να υπάρχει κοινό νόμισμα για σχεδόν τα μισά από τα κράτη που μετέχουν στην Ευρωπαϊκή Ένωση (το σύγχρονο φορέα της Ευρωπαϊκής Ολοκλήρωσης), να γίνεται σοβαρή προσπάθεια για την άσκηση κοινής εξωτερικής πολιτικής και πολλές από τις αποφάσεις, που έχουν άμεση επίδραση στην καθημερινότητα των κατοίκων των κρατών αυτών να λαμβάνονται σε υπερεθνικό επίπεδο, από τα όργανα της Ευρωπαϊκής Ενώσεως. Ενιαία Ευρωπαϊκή Πράξη, Συνθήκη του Μάαστριχτ/ του Άμστερνταμ/ της Νίκαιας, οι σημαντικότερες τροποποιήσεις των συνθηκών με επανοριοθέτηση των στόχων της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης και διεύρυνση των αρμοδιοτήτων των κοινοτικών οργάνων. Συνθήκη για το Σχέδιο Συντάγματος για την Ευρωπαϊκή Ένωση, η αποτυχημένη προσπάθεια μιας ακόμη υπέρβασης της σημερινής κατάστασης προς την κοινή ευρωπαϊκή πορεία.

Παρ' όλες αυτές τις αλλαγές, όμως, κάπου ο δρόμος έχει χαθεί - έχει ξεφύγει από την ευθεία πορεία και είναι αμφίβολο πλέον εάν και η γενική του κατεύθυνση είναι προς την ολοκλήρωση. Οι τεράστιες πρόσφατες διευρύνσεις έχουν προσθέσει στην Ευρωπαϊκή Ένωση μέλη, τα οποία έχουν εντελώς διαφορετικό όραμα για την Ευρώπη που επιθυμούν. Η εμβάθυνση των ευρωπαϊκών θεσμών δεν έχει προχωρήσει στο βάθος εκείνο, που θα επέτρεπε μετ' ασφαλείας την παραδοχή νέων κρατών στην ευρωπαϊκή οικογένεια χωρίς αλλοίωση των βασικών κοινών στόχων - έτσι, η εισδοχή νέων μελών, παρά τις φρέσκιες ιδέες που έφερε σε μεγάλο βαθμό (λ.χ. η οικονομική ανάπτυξη της Εσθονίας θα μπορούσε να διδάξει πολλά στους γραφειοκράτες των Βρυξελλών), μπορεί τελικά να πάει την ουσιαστική ολοκλήρωση πολλά χρόνια πίσω, ίσως και να την ανατρέψει.

Πέρα από αυτό, τουλάχιστον στην Ελλάδα παρατηρούμε ότι η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση αντιμετωπίζεται με καχυποψία. Οι Έλληνες δεν νοιώθουμε περισσότερο "Ευρωπαίοι", μέλη μιας μεγάλης οικογένειας, όσο προχωρά ο καιρός - αντιθέτως, δυσανασχετούμε με τα μέτρα που καλούμεθα να λάβουμε, ως κράτος, για να εναρμονισθούμε με το κοινοτικό δίκαιο και να ανταποκριθούμε στις υποχρεώσεις που έχουμε αναλάβει ως μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οι Βρυξέλλες είναι ο "κακός μπαμπούλας", οι πολιτικοί μας λένε:"Ξέρετε, δεν θα θέλαμε να λάβουμε το τάδε (κατά κανόνα ουσιαστικό, εξυγιαντικό κι εν τέλει επωφελές για την οικονομία μας) μέτρο, αλλά μας το επιβάλλουν οι Βρυξέλλες." Τα μέλη της Επιτροπής που μας επεσήμαιναν την παραβίαση του κοινοτικού δικαίου, η οποία γινόταν με τη θέσπιση της νομοθεσίας περί "βασικού μετόχου" παρουσιάζονταν, λίγο έως πολύ, ως "υπαλληλίσκοι" που δεν είχαν καμμία δουλειά να κάνουν υποδείξεις σ' ένα κυρίαρχο κράτος, όπως το δικό μας.

Με μια τέτοια νοοτροπία στην Ελλάδα (κι ενδεχομένως και σ' άλλα κράτη - μέλη της Ευρωπαϊκής Ενώσεως), με την ανομοιογένεια που χαρακτηρίζει όλο και περισσότερο την αντιμετώπιση της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης από τα επιμέρους κράτη, λέτε να πηγαίνουμε μπρος (προς την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση) ή πίσω;

Η σύμβαση εξαρτημένης δουλείας ή γιατί ο εργοδότης είναι ισχυρότερος από τον εργαζόμενο

Το εργατικό δίκαιο, λένε κάποιοι από τους θεωρητικούς του, είναι μεροληπτικό δίκαιο (κάποιοι υποστηρίζουν ότι είναι και ταξικό δίκαιο, καθώς προέκυψε ως αποτέλεσμα ταξικών διεκδικήσεων), είναι το δίκαιο που προστατεύει τον εργαζόμενο και εξισορροπεί, μέσω της κρατικής παρεμβάσεως, τη δυσμενή θέση του έναντι του οικονομικώς ισχυρότερου εργοδότη. Επισημαίνεται από αυτή την άποψη ότι ο εργαζόμενος πρέπει να προστατευθεί, διότι, στα πλαίσια μιας σύμβασης εξαρτημένης εργασίας, θέτει την ίδια του την ύπαρξη, το σύνολο των παραγωγικών του δυνάμεων, στη διάθεση του εργοδότη του κατά τη διάρκεια του ωραρίου εργασίας.

Η θεώρηση αυτή, η οποία εξομοιώνει τον εργαζόμενο λίγο έως πολύ με σκλάβο, συχνά χρησιμοποείται, ώστε να δικαιολογηθούν συναισθηματικά κάποιες διατάξεις προστατευτικές για τους εργαζομένους. Παραβλέπει όμως πολλές παραμέτρους, οι οποίες έχουν, εκτός από συναισθηματική αξία, και σημασία στο πεδίο επιλογών "κοινωνικής" πολιτικής.

Με τη σύμβαση εξαρτημένης εργασίας ο εργαζόμενος αναλαμβάνει να παρέχει την εργασία του στα πλαίσια του ωραρίου που του καθορίζει ο εργοδότης, στον τόπο που του υποδεικνύει ο εργοδότης και σύμφωνα με τις οδηγίες του εργοδότη. Αυτό που παρουσιάζεται δυσμενώς ως "διάθεση όλων των παραγωγικών δυνάμεων" κατά τη διάρκεια του ωραρίου είναι, στην πραγματικότητα, η δέσμευση του εργαζομένου να εκτελεί τα καθήκοντα που αντιστοιχούν στη θέση εργασίας του (δηλαδή όχι ό,τι νάναι) με κάποια εξειδίκευση από τον εργοδότη του. Εάν ο εργαζόμενος αποδίδει 100% ή 80% των δυνατοτήτων του είναι κάτι που, στην πράξη, δύσκολα μπορεί να ελεγχθεί και, εν πάση περιπτώσει, δεν μπορεί να απολυθεί εύκολα, ακόμη κι αν αποδίδει στο 50% των δυνάμεών του.

Αλλά η βασική παράμετρος που παραλείπεται είναι ότι η υποχρέωση του εργαζομένου εξαντλείται στην παροχή της εργασίας του επί ορισμένη ώρα, δεν εξαρτάται (κατά κανόνα) ο μισθός του από την αποτελεσματικότητά του και δεν αναλαμβάνει το παραμικρό ρίσκο. Είτε πωληθούν τα προϊόντα του εργοστασίου όπου εργάζεται είτε όχι, ο εργαζόμενος θα εξακολουθήσει να έχει πλήρη την αξίωση του μισθού του έναντι του εργοδότη του. Ο εργοδότης έχει επιβαρυνθεί με τη διαδικασία, τις δαπάνες, αλλά κυρίως το ρίσκο που απαιτείται για να στηθεί η επιχείρηση, στην οποία απασχολείται ο εργαζόμενος, ο οποίος από την πλευρά του ξέρει ότι με την παρουσία του επί 8ωρο κάθε μέρα στη δουλειά αυτή αποκτά μισθολογική αξίωση. Είναι εύλογο (και, θα μπορούσε να πει κανείς, "κοινωνικά δίκαιο"), συνεπώς, η προσδοκία κέρδους του επιχειρηματία, για τους παραπάνω λόγους, να είναι σημαντικά μεγαλύτερη από τις μισθολογικές απολαβές του εργαζομένου. Μάλιστα, όσο περισσότερους εργαζομένους απασχολεί ένας εργοδότης, τόσο μεγαλύτερο ρίσκο αναλαμβάνει - ως εκ τούτου, δικαιολογείται και λειτουργικά ακόμη περισσότερο η εσόδευση από αυτόν μεγαλύτερων κερδών.

Κατά κανόνα, λοιπόν, οι εργοδότες είναι οικονομικά ισχυρότεροι από τους εργαζομένους. Η πολύ στρεβλή κρατούσα αντίληψη θεωρεί ότι, για το λόγο αυτό, οι εργοδότες έχουν το πάνω χέρι στις διαπραγματεύσεις για τους όρους της συμβάσεως εργασίας και, στην πραγματικότητα, κατορθώνουν να επιβάλλουν στους εργαζομένους τους όρους που οι ίδιοι θέλουν. Γι' αυτό, λέει, απαιτείται να επέμβει η Πολιτεία (πανταχού παρούσα και τα πάντα πληρούσα!) και με δεσμευτικές διατάξεις της ("αναγκαστικού δικαίου" τις ονομάζουν οι νομικοί) να ορίσει κάποιο ελάχιστο επίπεδο προστασίας των εργαζομένων και ένα minimum όρων εργασίας, κάτω από το οποίο (εις βάρος των εργαζομένων) δεν επιτρέπεται να πέσει η σύμβαση εργασίας. Όπως είναι φυσικό, αφού η αντίληψη είναι αρχήθεν εσφαλμένη, είναι προς τη λάθος κατεύθυνση και οι υιοθετούμενες λύσεις.

Στην πραγματικότητα, ο λόγος που ο εργοδότης υπερέχει (συνήθως) σε διαπραγματευτική δύναμη είναι ότι οι θέσεις εργασίας είναι λιγότερες από τους αναζητούντες εργασία. Ο εργαζόμενος που δέχεται τους όρους που του επιβάλλει ο εργοδότης του δεν το κάνει θαμπωμένος από τα πλούτη του εργοδότη, αλλά επειδή φοβάται ότι δε θα βρει αλλού δουλειά. Όπως μπορεί να διαπιστωθεί, λειτουργεί παρομοίως και το αντίστροφο παράδειγμα: οι εργαζόμενοι που έχουν σπάνιες ή πολύτιμες ειδικότητες και τα καταξιωμένα διευθυντικά στελέχη έχουν μερικές φορές ακόμη και το πάνω χέρι, σε σχέση με τους εργοδότες τους, κατά τον καθορισμό των όρων της συμβάσεως εργασίας. Μπορούν να προσβλέπουν σε άλλους εργοδότες, που θα τους παράσχουν ακόμη και καλύτερους όρους - στην περίπτωση των ειδικευμένων στελεχών, η προσφορά εργασίας μπορεί να είναι ακόμη μεγαλύτερη και από τη ζήτηση εργασίας.

Έτσι, αν κάποια κυβερνητική ή κοινοβουλευτική πλειοψηφία θέλει πραγματικά να βοηθήσει τους εργαζομένους να επιτύχουν καλύτερους όρους εργασίας, πρέπει να στραφεί στην καταπολέμηση της δυσαναλογίας προσφοράς και ζητήσεως θέσεων εργασίας - ή, πρακτικά, να διασφαλίσει (ή μάλλον να μην αποτρέψει με τις άκαιρες επεμβάσεις της) τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας - δηλαδή να αποφύγει, ακριβώς, τις ενέργειες εκείνες που είναι το αποτέλεσμα της δαιμονοποίησης των εργοδοτών και της στρεβλώσεως (μέσω της διεκτραγωδήσεως, που ανέφερα προηγουμένως) του ρόλου του εργαζομένου στην παραγωγική διαδικασία. Κάποια από τα μέτρα αυτά είναι και οι διατάξεις του εργατικού δικαίου, στις οποίες αναφέρθηκα στο προηγούμενο post και τις οποίες σκοπεύω να παρουσιάσω στο μέλλον. Το παρόν κείμενο ας θεωρηθεί μια (δεύτερη) εισαγωγή στο θέμα.

Κάποιες σκέψεις για την ανεργία

Η ανεργία είναι ένα οικονομικό και κοινωνικό φαινόμενο, το οποίο μπορούμε να το αντιμετωπίσουμε μόνο αν το δούμε στις θεμελιώδεις του διαστάσεις: υπάρχει αναντιστοιχία προσφοράς και ζητήσεως εργασίας, δηλαδή οι θέσεις εργασίας που προσφέρονται είναι λιγότερες από αυτούς που ζητούν να εργασθούν ή τα καθήκοντα και οι ουσιαστικές ή τυπικές απαιτήσεις τους δεν αντιστοιχούν σ' αυτά που μπορούν ή είναι πρόθυμοι να ασκήσουν οι υποψήφιοι εργαζόμενοι.

Μια συζήτηση για την ανεργία είναι πολύ μεγάλη και έχει πολλά επιμέρους ζητήματα - λ.χ. σε ποιο βαθμό βάζουμε στην ίδια μοίρα κάποιον, που κατοικεί σε περιοχή όπου δεν προσφέρεται εργασία και είναι διατεθειμένος να κάνει τα πάντα, ώστε να εργασθεί, και κάποιον, ο οποίος ζει από τους γονείς του, ενδεχομένως δεν πολυθέλει να δουλέψει, και περιμένει την ευκαιρία να χωθεί μέσω ενός γνωστού στο δημόσιο - και οι δύο αυτοί (υποθετικοί) άνθρωποι λογίζονται άνεργοι, πρέπει όμως να μας "συγκινεί" εξ ίσου η κάθε περίπτωση; Και ακόμη πιο θεμελιώδες είναι το ζήτημα εάν πρέπει να βλέπουμε την αντιμετώπιση της ανεργίας υπό το πρίσμα της ταξικής πάλης, να παίρνουμε το μέρος του "αδυνάτου" κ.λπ. Χωρίς να το συζητήσω παραπέρα (επειδή ειδικά η συζήτηση αυτή θάταν τεράστια) να αναφέρω ότι, κατά την άποψή μου, η αυξημένη και διαρκής ανεργία είναι σύμπτωμα μιας οικονομίας που γενικώς δε λειτουργεί ικανοποιητικά, επειδή, για κάποιον λόγο (κυρίως λόγω των κρατικών παρεμβάσεων) οι μηχανισμοί της αγοράς δεν μπορούν να παίξουν το ρόλο τους.

Η ανεργία είναι ένα πεδίο όπου, όπως επισημάνθηκε, οι φιλελεύθερες απόψεις πολύ συχνά κατηγορούνται ως ανάλγητες, διότι αδιαφορούμε, λέει, για την τύχη απολυμένων, μη δυναμένων να εξεύρουν εργασία κ.λπ. Παραπέμπω στο σχόλιο του κ. Τριανταφυλλόπουλου, στο οποίο αναφερόταν ότι, για να πέσει η ανεργία στο 4-5%, πρέπει πρώτα ν' ανεβεί στο 20% - εμείς, φυσικά, δε θέλουμε να ανεβεί η ανεργία επειδή είμαστε κακοί, ούτε ζητούμε από το κράτος να επέμβει, προκειμένου να ανεβεί η ανεργία (ζητούμε από το κράτος να επέμβει! τι φιλελεύθερο!). Απλώς θεωρούμε ότι οι πολιτικές τεχνητής μειώσεως της ανεργίας (δυσκολία καταγγελίας συμβάσεως εργασίας, 35ωρο στη Γαλλία, μεγάλος αριθμός εργαζομένων υπό καθεστώς μονιμότητας ή οιονεί μονιμότητας, απαγόρευση υπερωριών - με το σκεπτικό ότι οι εργοδότες θα υποχρεωθούν να προσλάβουν και άλλους εργαζομένους κ.λπ.) παράλληλα συρρικνώνουν την επιχειρηματική δραστηριότητα, η οποία είναι η μόνη ουσιαστική γενεσιουργός πηγή θέσεων εργασίας. Δηλαδή οι πολιτικές αυτές στην πραγματικότητα αυξάνουν την ανεργία. Με την απάλειψή τους είναι λογικό να έχουμε μια άμεση, προσωρινή αύξηση της ανεργίας. Ωστόσο, η επένδυση και η δημιουργία θέσεων εργασίας θα είναι, στη συνέχεια, πολύ πιο ελκυστική για τους επιχειρηματίες, με αποτέλεσμα, μεσοπρόθεσμα, να δημιουργηθούν πολύ περισσότερες νέες θέσεις εργασίας και, ως εκ τούτου, να μειωθεί η ανεργία.

[Πολλές από τις διατάξεις, ειδικά αυτές που αφορούν σε εργαζομένους ΔΕΚΟ κ.λπ., δεν έχουν καν σκοπό τη μείωση της ανεργίας, έστω και με εσφαλμένη μέθοδο - είναι απλώς αποτέλεσμα υποκύψεως των εκάστοτε κυβερνήσεων στις πιέσεις των αντίστοιχων οργανωμένων συντεχνιών]

Αυτά ως γενική θέση- μπορούμε, αν θέλουμε, να αναλύσουμε ένα-ένα τα "προστατευτικά" μέτρα του εργατικού δικαίου, ώστε να φανεί εάν τελικώς ωφελούν ή βλάπτουν την οικονομία, συνολικά, και τους εργαζομένους (προς χάριν των οποίων ετέθησαν) ειδικότερα - και να δούμε πώς οι μηχανισμοί της αγοράς μπορούν, κατά το βέλτιστο τρόπο, να επιφέρουν την αντιστοίχηση προσφοράς και ζητήσεως εργασίας.

(Το κείμενο αυτό δημοσιεύθηκε ως σχόλιο στο αντίστοιχο forum της "Φιλελεύθερης Συμμαχίας" - στο μέλλον θα ακολουθήσει πραγμάτευση κάποιων βασικών διατάξεων της εργατικής νομοθεσίας και συζήτηση για την επίδρασή τους στην αγορά εργασίας συνολικά)

Tο αρχείο Καβάφη

Μέσω σχολίου στο ιστολόγιο του Νίκου Δήμου βρήκα παραπομπή στο αρχείο Καβάφη, όπου και περιέχεται κατάλογος με τα ποιήματά του - έχετε τη δυνατότητα ακόμη και να ακούσετε την απαγγελία τους, κυρίως από τον Γ.Π. Σαββίδη (που νομίζω ότι είναι αρκετά πειστική). Πώς σας φαίνονται; Σας αρέσει ο Καβάφης; (Κατά τη γνώμη μου το πιο συγκλονιστικό από τα ποιήματά του είναι η "Απιστία")

Η "αρχή του κοινωνικού κράτους δικαίου"

Ας αφήσω τις προσωπικές ιδεολογικές μου προτιμήσεις. Το Σύνταγμά μας, πριν την αναθεώρησή του το 2001, έγραφε, στο άρθρο 25: "Τα δικαιώματα του ατόμου, ως ανθρώπου και ως μέλους του κοινωνικού συνόλου, τελούν υπό την εγγύηση του κράτους". Αυτή η διάταξη έδινε κάποιες γραμμές για την ερμηνεία της εννοίας της "αξίας του ανθρώπου", την οποία οφείλει να προστατεύει και να σέβεται η Πολιτεία. Μας έλεγε, δηλαδή, ότι το κράτος δεν προστατεύει απλώς, αλλά εγγυάται τα ατομικά δικαιώματα - μια κατεύθυνση, δηλαδή, αρκετά φιλελεύθερη.

Τι όμως ήλθε να προσθέσει ο δαιμόνιος Βενιζέλος το 2001; Άλλαξε ελαφρώς τη διατύπωση, η οποία πλέον ανέφερε: "Τα δικαιώματα του ατόμου ως ανθρώπου και ως μέλους του κοινωνικού συνόλου και η αρχή του κοινωνικού κράτους δικαίου τελούν υπό την εγγύηση του κράτους". Δηλαδή στην εξίσωση προστίθεται και η "αρχή του κοινωνικού κράτους δικαίου". Και, όσο σαφή είναι τα ατομικά δικαιώματα (καθώς το Σύνταγμα τα απαριθμεί στα προηγούμενα άρθρα του), τόσο ασαφής είναι η έννοια του "κοινωνικού κράτους δικαίου".

Φυσικά, όταν μια νομική διάταξη είναι ασαφής, ειδικά σε ζήτημα προστασίας από το κράτος, το ίδιο το κράτος είναι που κρατά το μαχαίρι, αλλά και το πεπόνι. Ποιος θα ορίσει ότι μια διάταξη, η οποία θίγει κάποιο ατομικό δικαίωμα (κυρίως σχετιζόμενο με την ιδιοκτησία) δεν γίνεται στα πλαίσια του κοινωνικού κράτους δικαίου; Μα, φυσικά, η εκτελεστική εξουσία, δηλαδή το κράτος. Και η κρίση του αυτή δε θα υπάγεται εύκολα σε δικαστικό έλεγχο, καθώς θα είναι πολιτική επιλογή η πρόταξη του ατομικού δικαιώματος ή του αποτελέσματος που θα συνάδει με την "αρχή του κοινωνικού κράτους δικαίου".

Και, αν κάποιος αμφισβητήσει τη σκοπιμότητα της διατάξεως αυτής, θα του πουν: "Μα, καλά, δε θέλεις νάχουμε κοινωνικό κράτος δικαίου; Είναι δυνατόν;" - και, όπως συμβαίνει σε όλες τις συνθηματολογικές έννοιες, η ερώτηση αυτή δεν θα μπορεί να απαντηθεί σύντομα, πριν, δηλαδή, ξεκαθαρίσουμε τι εννοούμε ως "κοινωνικό κράτος δικαίου". Σε κάθε περίπτωση, όμως, είναι σαφής η υποχώρηση της εγγυήσεως των ατομικών δικαιωμάτων (που προϋπήρχε) με την υιοθέτηση και αυτής της αρχής, καθώς εξισώθηκαν τα δικαιώματα του ατόμου (και ως μέλους του κοινωνικού συνόλου) με τη δυνατότητα του κράτους να επεμβαίνει στη ζωή μας, την κοινωνία μας και τις αποφάσεις μας. Η δυνατότητα αυτή, πλέον, τελεί υπό την εγγύηση του κράτους.

Σεβασμός της αξίας του ανθρώπου - ο ρόλος της Πολιτείας

Συνεχίζοντας από το προηγούμενο post, με αφορμή την υπόθεση του Big Brother (μπορούμε να βρούμε κι άλλες παρόμοιες), αναρωτιέμαι πώς να ερμηνεύσω τη σχετική απόφαση της Αρχής Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων - πάνω-κάτω μου φαίνεται ότι λέει τα εξής προς τους παίκτες:

"Ως συνάνθρωποι (και προφανώς σοφότεροι από εσάς) ντρεπόμαστε για τις ενέργειές σας, οι οποίες προσβάλλουν συνολικά την ανθρωπότητα. Δεν μπορούμε να ανεχόμαστε άλλοι άνθρωποι να υπόκεινται στη διαδικασία του Big Brother. Και αν είχατε το μυαλό που κουβαλάμε εμείς, θα το καταλαβαίνατε κι εσείς, θα βλέπατε τι αναξιοπρεπή πράγματα σας αναγκάζουν να κάνετε".

Αναφέρομαι στην απόφαση αυτή, στην οποία παρέπεμψα στο προηγούμενο post, επειδή το σκεπτικό της είναι πολύ χαρακτηριστικό μιας ανελεύθερης, προστατευτικής και πατερναλιστικής αντιλήψεως για το ρόλο του κράτους. Μας εμπνέει, μας ενώνει, μας οδηγεί αλλά και μας αποτρέπει από το να κάνουμε κακό στους εαυτούς μας και να φερόμαστε κατά τρόπο αναξιοπρεπή. Επεμβαίνει εκεί, όπου κρίνει ότι είτε είχαμε πολύ μεγάλη οικονομική ανάγκη και υποχρεωθήκαμε να φερθούμε αναξιοπρεπώς είτε, όπως στην προκειμένη περίπτωση, εκεί όπου η Πολιτεία έκρινε ότι, λίγο ως πολύ, δεν ξέρουμε τι μας γίνεται (σημειώνω ότι δεν τέθηκε σε καμμία περίπτωση ζήτημα παραβιάσεως δικαιωμάτων άλλων, οπότε και η υπόθεση θα είχε εντελώς διαφορετικό χαρακτήρα).

Αυτές οι τελευταίες δυο σκέψεις μου προκαλούν σύγκρυο: η Πολιτεία κρίνει πώς θα ζούμε όχι για να προστατεύσει δικαιώματα άλλων, αλλά καθαρά για το δικό μας καλό. Ή, για να το ξαναθέσω έτσι, η Πολιτεία είναι πιο σοφή από κάποιους από εμάς.

Το πρώτο ερώτημα που έρχεται στο νου του καθενός είναι: ποια είναι η Πολιτεία; Ποιοι την αποτελούν; Η απάντηση είναι ότι την Πολιτεία συγκροτούν άνθρωποι, όπως όλοι μας, σε θεσμικά καθορισμένους ρόλους. Δεν την αποτελεί ούτε κάποιο ανώτερο πνεύμα, ούτε κάποιος αόρατος υπολογιστής, ο οποίος έχει τροφοδοτηθεί με ιδέες "αξιοπρέπειας" και τον αντίστοιχο μετρητή. Η αντίληψη που επικροτεί την επέμβαση της Πολιτείας στη ζωή μας για το καλό μας θεωρεί εκ των προτέρων ότι οι άνθρωποι αυτοί, που έχουν καταλάβει τους συγκεκριμένους θεσμικούς ρόλους (εν προκειμένου, αυτοί που στελεχώνουν την Αρχή Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων), είναι σε θέση να κρίνουν καλύτερα από εμάς τους ίδιους τι συνιστά αξιοπρεπή συμπεριφορά και τι όχι.

Το επόμενο βήμα ενδεχομένως είναι να κρίνουν και ποιες ιδέες μπορούν να εκφράζονται ενώπιόν μας, γιατί, όπως υπάρχει ο φόβος για τις αναξιοπρεπείς πράξεις, οφείλουμε να προστατευθούμε και από ιδέες που θα μας διαφθείρουν και θα μας οδηγήσουν σε τέτοιες αναξιοπρεπείς πράξεις. Πώς θα μπορούμε να κρίνουμε μόνοι μας; Αφού ήδη κάποιοι από εμάς είχαν αρχίσει να δρουν "αναξιοπρεπώς" κι ευτυχώς βρέθηκε η Αρχή και τους σταμάτησε. Αν το προχωρήσουμε πιο πέρα, αφού υπάρχουν αυτοί οι ανώτεροι άνθρωποι, που ξέρουν καλύτερα από εμάς, μήπως πρέπει να αναλάβουν εξ ολοκλήρου και τη διαδικασία ψηφοφορίας κατά τις εκλογές; Κι αν ψηφίσουμε κάτι το αναξιοπρεπές; Επαναλαμβάνω τη συνταγματική διατύπωση: "Ο σεβασμός και η προστασία της αξίας του ανθρώπου αποτελούν την πρωταρχική υποχρέωση της Πολιτείας". Όχι μια απλή υποχρέωση, ούτε καν μια από τις βασικές υποχρεώσεις, αλλά την πρωταρχική υποχρέωση. Και η Πολιτεία είναι συνεπής προς την υποχρέωσή της αυτή όταν κάποια όργανά της αναλαμβάνουν να κάνουν επιλογές, οι οποίες κατ' αρχήν θάπρεπε να είναι δικές μας, αλλά υπάρχει ο φόβος να θίξουν την αξία του ανθρώπου, σύμφωνα με την παραπάνω λογική!

Δεν χρειάζεται καν, νομίζω, να μπω στη συζήτηση του τι γίνεται όταν τα πρόσωπα που έχουν αντίστοιχο θεσμικό ρόλο έχουν κακές προθέσεις, εξυπηρετούν τα δικά τους συμφέροντα, εκμεταλλευόμενοι την εξουσία τους κ.λπ. - γιατί θα ήταν σαν να δικαιολογώ τέτοιες επεμβάσεις, εάν τα όργανα της Πολιτείας είναι σοφά, αμερόληπτα κ.λπ. Απλώς θέλω να επισημάνω ότι η ανθρώπινη αυτονομία, η δυνατότητα του κάθε ανθρώπου, του κάθε ατόμου να αποφασίζει για τη ζωή του, για τη συμπεριφορά του (στο βαθμό που δε θίγει άλλους), αυτές αποτελούν το θεμέλιο της αξίας του ανθρώπου. Αποτελούν, στο κάτω-κάτω, και το θεμέλιο της Δημοκρατίας, στην οποία κάθε πολίτης έχει από μία ψήφο, χωρίς να εξετάζεται η οικονομική του κατάσταση, το μορφωτικό του επίπεδο, ενώ οι ιδέες διαδίδονται ελεύθερα, ώστε οι ίδιοι οι πολίτες να κρίνουν ποιες να υιοθετήσουν και ποιες να απορρίψουν. Κι όμως! Ακόμη και μια τέτοια αυτονόητη αρχή, όπως αυτή του σεβασμού της αξίας του ανθρώπου, μπορεί να υποστεί τέτοια στρέβλωση και, ουσιαστικά, να αντιστραφεί το περιεχόμενό της.

Σεβασμός της αξίας του ανθρώπου - πρώτη τοποθέτηση προβληματισμών

Σύμφωνα με το Σύνταγμά μας, "Ο σεβασμός και η προστασία της αξίας του ανθρώπου αποτελούν την πρωταρχική υποχρέωση της Πολιτείας". Η διατύπωση αυτή έχει ερμηνευθεί από πολλά Δικαστήρια και Ανεξάρτητες Αρχές αλλά και νομομαθείς και άλλους συγγραφείς με πολλούς και διαφόρους τρόπους - η επίκληση της ίδιας αυτής αρχής οδηγεί σε εντελώς διαφορετικά μεταξύ τους συμπεράσματα.

Εκ πρώτης όψεως η διάταξη αυτή είναι απολύτως φιλελεύθερη. Σεβασμός και προστασία της αξίας του ανθρώπου (από μέρους της Πολιτείας) σημαίνει, κατ' αρχήν, τις λιγότερες δυνατές επεμβάσεις της Πολιτείας στη ζωή του. Τι άλλο θα μπορούσε να σημαίνει σεβασμός, παρά εμπιστοσύνη στις προσωπικές επιλογές του καθενός, αποδοχή τους (στο βαθμό που δεν επηρεάζουν άμεσα άλλους);

Υπάρχει όμως και ο αντίλογος: επισημαίνεται, εν πρώτοις, ότι η διάταξη αναφέρει την αξία του "ανθρώπου" και όχι του "ατόμου". Η ίδια άποψη υποστηρίζει ότι η αξία του ανθρώπου συγκρούεται με την αξία του ατόμου, συνεπώς είναι καθήκον, υποχρέωση της Πολιτείας να επεμβαίνει στις ατομικές συναλλαγές (υπό την ευρύτερη δυνατή έννοια) και να διορθώνει καταστάσεις, οι οποίες θίγουν την αξία του ανθρώπου. Στις περιπτώσεις αυτές η επέμβαση της Πολιτείας μπορεί να είναι ακόμη και αντίθετη με τη βούληση του ατόμου - θεωρείται ότι σε τέτοιες καταστάσεις η βούληση του ατόμου να κάνει κάτι που θίγει την ίδια του την αξιοπρέπεια προήλθε από ανάγκες (συνήθως οικονομικές) και δεν διαμορφώθηκε ελεύθερα - ή απλώς ότι δεν μας ενδιαφέρει τι κάνει ο άλλος και γιατί το κάνει, πρέπει να πάψει να το κάνει, επειδή θίγει την ανθρώπινη αξία.

Με ένα τέτοιο σκεπτικό η Αρχή Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων έκρινε ότι η προστασία της ανθρώπινης αξίας, ως υποχρέωση της Πολιτείας, είναι υπέρτερη της βούλησης των παικτών που συμμετείχαν στο "Big Brother" (οι οποίοι, πάνω - κάτω, δεν καταλαβαίνουν τι τους γίνεται).

Κάποιοι άλλοι χρησιμοποιούν την αρχή αυτή για να δικαιολογήσουν το σύνθημα "οι άνθρωποι πάνω από τα κέρδη" και τη συναφή επιβολή περιορισμών εις βάρος της οικονομικής ελευθερίας, η οποία αναγκαίως (κατ' αυτούς) συγκρούεται με την ανθρώπινη αξία.

Ας ξεκινήσουμε ένα σχετικό διάλογο - ποια από τις παραπάνω θέσεις σας φαίνεται ότι πλησιάζει πιο κοντά στην πραγμάτωση της "ανθρώπινης αξίας"; Πιστεύετε ότι μπορεί να ορισθεί η ανθρώπινη αξία με κάποιον τρόπο; Ή ότι η υπεροχή του ατόμου συγκρούεται με την παραπάνω αρχή;